لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

حرکت نحوی که طی آن تغییراتی در ترتیب سازه ها ایجاد می شود، با هدف اقناع اصول بهره وری صورت می گیرد. طول سازه ها به عنوان عاملی صوری نقش اثرگذاری در عملکرد قواعد حرکت دارد. آرایش ساختار نهایی با سهولت پردازشی همبستگی دارد. این پژوهش با بهره گیری از الگوی ردیاب چشمی به بررسی رفتار چشم در واکنش به سطح پردازشی جملات با ساختارهای نحوی متفاوت می پردازد، و شواهدی رفتاری برای تأثیر طول در عملکرد حرکت دستوری در صورت های متناظر در زبان فارسی ارائه می دهد. در چارچوب الگوی ردیاب چشمی، دو نوع حرکت (خروج بند موصولی و پسایندسازی) در دو مجموعه ی چهل جمله ای، در دو سطح طولی (کوتاه و بلند) بررسی شد. سپس، رفتارهای چشمی نظیر تعداد و دیرش تثبیت، واپسگرد ثبت و داده های خروجی در نرم افزار SPSS مورد تحلیل قرار گرفت. در رابطه با الگوی تعداد و دیرش تثبیت، زمانی که طول سازة مورد مطالعه کوتاه بود، تفاوت چندانی میان قبل و بعد عملکرد قاعده ی حرکت دیده نشد و در حالتی که قاعدة حرکت عمل نکرده، میانگین تعداد و دیرش تثبیت کمتر بود. افزایش طول سازه منجر به وارونگی الگوی تثبیت ها و تفاوتی معنادارشد. با افزایش طول سازه، تعداد واپسگردها پس از عملکرد حرکت کاهش یافت. از آن جا که مؤلفه های پیش گفته در تحلیل پایش گر چشمی، الگویی کارآمد در سنجش سطح پردازشی جملات است، می توان نتیجه گرفت، عملکرد قواعد حرکت نحوی با طول سازه ها مرتبط است و در راستای تسهیل پردازش انجام می شود. حرکت به جایگاه پسافعلی، با افزایش طول محتمل تر است و با انگیزش افزایش بهره وری پردازشی صورت می گیرد.

رویکرد حاشیه های نحوی چامسکی (Chomsky, 2000, 2001) و خطی شدن چرخه ای فاکس و پزتسکی (Fox & Pesetsky, 2005)، دو رویکرد مطرح در تبیین حرکت در نحو فاز بنیاد هستند. در این مقاله، نقاط قوت و ضعف این دو رویکرد، با داده های قلب نحوی در کردی کلهری به چالش کشیده می شود. یافته های پژوهش نشان داد که براساس رویکرد حاشیه ی نحوی، قلب نحوی نزدیک و قلب نحوی دور در کردی کلهری هر دو از ساز و کار یکسانی پیروی می کنند. در این رویکرد، عنصر مقلوب به صورت چرخه ای و فقط از طریق حاشیه ی نحوی فاز های واژگانی و نقشی به مشخص گر گروه تأکید حرکت می کند. ارائه نکردنِ تبیینی بهینه از مرجع گزینی دور ضمیر پی چسبیey/ / (اش) در قلب دور، از نقاط ضعف رویکرد حاشیه ی نحوی است. در رویکرد خطی شدن چرخه ای، قلب نحوی نزدیک و دور در حاشیه ی نحوی و قلب چندگانه در جایگاه غیر حاشیه رخ می دهد. توجیه بهینه مرجع گزینی دور ضمیر پی چسبی در قلب دور، از نقاط قوت رویکرد خطی شدن چرخه ای است. تبیین فراتر از واقعیت (تعمیم افراطی) در دستوری اعلام کردن قلب دورِ گروه فعلی برخلاف واقعیات زبانی کردی کلهری نقطه ی ضعف این رویکرد است. به طور کلی، رویکرد خطی شدن چرخه ای توان تبیینی بهینه تری در اغلب موارد نسبت به رویکرد حاشیه ی نحوی دارد.

هدف: آسیب شنوایی در دوران کودکی معمولا بر همه جنبه های تولید و درک گفتار تاثیرگذار است. به نظر می رسد افراد آسیب دیده شنوایی از برخی مهارت های گفتاری و زبانی از جمله درک ساخت های مشتق از حرکت نحوی محروم هستند. هدف مطالعه حاضر مقایسه درک ساخت های مشتق از حرکت نحوی اسم بین کودکان آسیب دیده شنوایی و کودکان شنوای فارسی زبان می باشد.روش بررسی: این مطالعه از نوع مورد شاهدی بود که در آن 20 کودک شنوای 6 تا 7 ساله و 20 کودک آسیب دیده شنوایی 8 تا 12 ساله به روش نمونه گیری تصادفی ساده از میان مدارس عادی دولتی و مدارس استثنایی دولتی ویژه ناشنوایان مقطع ابتدایی انتخاب شدند. به جز کم شنوایی در دانش آموزان ناشنوا، افراد مورد مطالعه هیچ گونه بیماری یا مشکل عصبی تایید شده ای نداشتند. برای تعیین میزان و نوع کم شنوایی، به پرونده وضعیت شنوایی دانش آموزان و تایید شنوایی شناس مدارس ناشنوایان استناد شد. برای انجام آزمون درک، از تکلیف محقق ساخته انطباق جمله – تصویر استفاده شد. در ابتدا روایی محتوایی احراز شد و بررسی پایایی آن نیز با ضریب آلفای کرونباخ 77 درصد مورد تایید قرار گرفت. داده ها با استفاده از آزمون های آماری تی مستقل و یو- من ویتنی و نرم افزار اس.پی.اس.اس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.یافته ها: بین نمره درک ساخت های مشتق از حرکت نحوی، در کودکان شنوا و آسیب دیده شنوایی تفاوت معناداری وجود داشت ( (P<0.05درک کودکان آسیب دیده شنوایی از جمله های دارای ساخت متعارف بهتر از جمله های مشتق از حرکت نحوی بود.نتیجه گیری: پاسخ های نادرست کودکان آسیب دیده شنوایی به تکلیف انطباق جمله – تصویر، بیانگر درک ناکامل آنها از جمله های مشتق از حرکت نحوی است و تفاوت چشمگیر کودکان شنوا و آسیب دیده شنوایی در درک جمله های مشتق از حرکت نحوی نشانگر نیاز ویژه این گروه به آموزش چنین ساخت هایی است.

در این مقاله درصدد هستیم که تنوع در ترتیب واژگانی در زبان های فارسی، عربی، و انگلیسی را در چهارچوب نظریه حاکمیت و مرجع گزینی تبیین نماییم و نشان دهیم که برخی از تنوعات زبانی حاصل فرآیندهای کلامی مانند مبتدا سازی در انگلیسی و قلب نحوی در زبان فارسی و عربی است. ما به ویژه به تفاوت این دو فرآیند که اولی مربوط به زبان های مطبق مانند انگلیسی است و دومی مربوط به زبان های مسطح مانند عربی و فارسی است، تاکید نهاده ایم و بر اساس نظریه «سایتو 1982» زبان های فارسی و عربی را در پیمانه آوایی مسطح و در رساخت مطبق فرض نموده این. آنگاه براساس نظریه «زیر مجموعه برویک 1982» چنین فرض کرده ایم که ژ- ساخت در زبان های مذکور به صورت svo است و در ر- ساخت می تواند به صورت svo یا sov ظاهر گردد. در نتیجه تنوع در ترتیب واژگانی حاصل دو گونه فرآیند است که یکی حرکت گروه اسمی است که میان ر- ساخت و پیمانه آوایی عمل می کند و عملکرد این گشتاور اختیاری است و دیگری حرکت هسته است که میان ژ- ساخت و ر- ساخت عمل می کند و عملکرد آن اجباری است. 

ابوحیان در نحو بیشتر به مکتب بصره تمایل دارد و روش سیبویه را الگوی خویش قرار می دهد اما به شکل تعبدی از علمای بصره پیروی نمی کند. او در اصول نحوی بر خلاف کوفیان عمل می کند و از هیچ قبیله ای شاهد نمی آورد مگر اینکه لهجه آنها خالص بوده و با عجمه و لکنت نیامیخته باشد. ابوحیان همیشه موضع مخالف در برابر کوفیان ندارد بلکه در مواردی که آنان را بر حق می بیند با آن ها موافقت می نماید. نظر نحوی ابوحیان فقط در یک مورد با آرای علمای بغداد توافق دارد و آن عبارتست از جایز شمردن صیغه تعجب از افعال ناقصه منفی، مانند: "لیس" و "مازال". ابوحیان از ابن مضا متاثر گردید و به الغاء عامل روی آورد ولی موضعی متعادل بین مذهب ابن مضاء و روش طرفداران نظریه عامل داشت. 

در اینکه اکتشافات جدید و پیشرفتهای علمی حاضر نیاز لغت به کاربردها و واژه های جدید را در زمینه های مختلف چند برابر کرده است، شکی نیست. برطرف کردن این نیاز مبرم بار سنگینی است که بر دوش پژوهشگران متخصص در علم اصول نحو و لغت است؛ زیرا که فقط آنها می توانند این امر خطیر و ظریف را به نحو احسن و کامل انجام دهند، تا لغت بتواند پیشرفت کند و با زندگی انسان کمک و همراهی کند.این مقاله بر این امر تاکید می کند که متخصصان علم اصول نحو قبل از اینکه به راههای مانند ترجمه (تعریب (پناه ببرند، باید تمام اصول، قواعد نحو، صرف و لغت را کاملا مورد بررسی دقیق، همچنین همه کاربردهای مختلف زبان عربی - اعم از مشهور و غیر مشهور - را مورد تحقیق کامل قرار دهند.به نظر می رسد که این تجدید نظر و بررسی شامل دو مورد زیر می باشد:  -1 انواع مختلف سماعه و قیاس؛  - 2 چگونگی استفاده علمی صحیح از مسایل خلافی و صرفی که بین علمای نحو وجود دارد؛این مقاله به بررسی مورد اول اختصاص دارد که تمام موارد سماع و قیاس و همه انواع مختلف آنها را مورد بررسی و مناقشه علمی و احیانا اظهار نظر مستدل قرار داده است که شامل موضوعات اصولی قابل توجه می باشد.

پژوهش حاضر به چگونگی اشتقاق ساخت چپ نشانی واژه بستی زبان فارسی در چارچوب برنامة زایشی کمینه گرا می پردازد. در ساخت چپ نشانی واژه بستی بخش دوم یک ترکیب اضافی و یا متمم حرف اضافه برای خوانش های کاربردی ویژه، به جای قرار گرفتن در جایگاه اصلی خود، در آغاز بند قرار می گیرد و جایگاه اصلی آن را در جمله الزاماً یک ضمیر واژه بستی پُر می کند. در بررسی این ساخت در زبان های مختلف، پژوهشگران همواره می کوشند به این پرسش پاسخ دهند که آیا در این ساخت، سازة آغازین از ابتدا در جایگاه نهایی خود تولید شده است یا این جایگاه حاصل حرکت است. پژوهش حاضر با تکیه بر آرای لی (Lee, 2016) نشان می دهد که جایگاه آغازین ساخت چپ نشانی واژه بستی در زبان فارسی محصول حرکت غیر موضوع سازة چپ نشان است و دلیل اجبار استفاده از واژه بست در این ساخت بر مبنای دیدگاه اسکوبار (Escobar, 1997) عبور سازة چپ نشان از یک جایگاه موضوع در مسیر حرکت غیر موضوع خود به آغاز بند است. بر مبنای این تحلیل، واژه بست موجود در این ساخت در نتیجة بازبینی موضعی مشخصة فای سازة آغازین توسط هسته مطابقه به ساخت افزوده می شود.

مقالۀ پیش رو درصدد است تا با نقد و بررسی رویکردهای مختلف پیرامون مقولۀ ساخت خرده­جمله تحلیلی کمینه گرا از این ساخت در زبان فارسی به دست دهد. با ظهور نظریۀ حاکمیت و مرجع گزینی از سال 1981 تا کنون بررسی مقولۀ نحوی ساخت خرده­جمله به عنوان یکی از موضوعات بحث برانگیز مورد توجه بسیاری از زبان­شناسان واقع شده و نظرات متفاوتی از سوی آنان مطرح گردیده است. در این راستا، در پژوهش حاضر ابتدا نظرات مختلف پیرامون ماهیت مقولۀ ساخت خرده­جمله مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. پس از آن براساس نظریۀ برچسب­دهی برون مرکزی از ساختار گروهی چامسکی (2013, 2015) تلاش شده است تا تحلیلی کمینه‍گرا از ماهیت مقولۀ خرده­جملۀ متممی در زبان فارسی، ساختار درونی و طریقۀ بازبینی حالت آن ارائه شود. در نهایت، بر پایۀ چارچوب مذکور نشان دادیم از آنجا که فاعل ساخت خرده­جملۀ متممی برای بازبینی حالت خود مجبور به حرکت به جایگاه بالاتر از درون سازۀ خود است و مشخصه­های رونوشت برجاماندۀ آن برای الگوریتم برچسب­دهی غیر­قابل رؤیت است، تنها گروه نحوی درجامانده که قابل رؤیت است به عنوان برچسب نحوی انتخاب می­گردد. بنابراین، مشخصه­های نحوی محمول خرده­جمله در زبان فارسی تعیین کنندۀ برچسب نحوی این سازه است.